Είναι εφικτή μια «τριμερής πυρηνική συμφωνία» στη Μέση Ανατολή;
Το κρίσιμο ζήτημα που εμποδίζει σήμερα την επίτευξη μιας σταθερής και μακροπρόθεσμης ειρήνης στη Μέση Ανατολή δεν είναι τόσο η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz, όσο το καθεστώς του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος — ένα ζήτημα που προκαλεί έντονη ανησυχία σε ΗΠΑ και Ισραήλ.
«Πυρηνική συμφωνία-ΙΙ» με τρεις παίκτες
Οι βασικές απαιτήσεις της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ είναι σαφείς: πλήρης εγκατάλειψη από το Ιράν κάθε δυνατότητας ανάπτυξης πυρηνικών όπλων και μέσων μεταφοράς τους.
Αυτό σημαίνει διακοπή του εμπλουτισμού ουρανίου για περίοδο 12 έως 20 ετών, αποσυναρμολόγηση φυγοκεντρητών και μεταφορά στο εξωτερικό των ήδη συσσωρευμένων αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, που εκτιμώνται σε περίπου 440 κιλά με επίπεδο εμπλουτισμού 60%.
Ο Donald Trump φέρεται να απαιτεί το ουράνιο αυτό να παραδοθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες δηλώνουν έτοιμες να αποκαταστήσουν τις εγκαταστάσεις στη Natanz και το Fordo, που έχουν υποστεί ζημιές από αεροπορικές επιδρομές.
Σε περίπτωση που η Τεχεράνη επιχειρήσει να κινηθεί αυτόνομα, Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επανάληψης των επιθέσεων.
Σε αντάλλαγμα, και υπό την προϋπόθεση περιορισμού του πυραυλικού προγράμματος, διακοπής παραγωγής drones και διασφάλισης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz, οι ΗΠΑ εμφανίζονται διατεθειμένες να προχωρήσουν σε σταδιακή άρση των κυρώσεων και αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Η αντίθετη γραμμή της Τεχεράνης
Η ιρανική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά αυτές τις απαιτήσεις. Δεν αποδέχεται την πλήρη καταστροφή της πυρηνικής της υποδομής ούτε τη μόνιμη απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου.
Αντιπροτείνει την αποδυνάμωση των αποθεμάτων σε επίπεδο 20% εντός της επικράτειάς της.
Παράλληλα, η Ισλαμική Δημοκρατία ζητά πλήρη παύση των εχθροπραξιών, αποχώρηση του αμερικανικού στόλου από τα Στενά του Hormuz και άρση όλων των κυρώσεων, διατηρώντας ταυτόχρονα το δικαίωμα επιβολής τελών στα διερχόμενα πλοία.
Οι θέσεις των δύο πλευρών παραμένουν εκ διαμέτρου αντίθετες, ενισχύοντας τα σενάρια περαιτέρω σύγκρουσης.
Ο ρόλος της Μόσχας και η πρόταση Putin
Σε αυτό το αδιέξοδο επιχειρεί να παρέμβει η Μόσχα, προβάλλοντας τον εαυτό της ως διαμεσολαβητή.
Ο Vladimir Putin έχει προτείνει τη μεταφορά του ιρανικού ουρανίου στη Ρωσία, όπου δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς, αλλά ούτε θα καταστραφεί.
Η Ρωσία διαθέτει πλήρη πυρηνικό κύκλο και εμπειρία σε αντίστοιχες επιχειρήσεις, έχοντας στο παρελθόν μεταφέρει πυρηνικά υλικά από χώρες όπως η Σερβία και η Λιβύη.
Μάλιστα, το 2015, στο πλαίσιο της πρώτης πυρηνικής συμφωνίας, το Ιράν είχε ήδη αποστείλει εμπλουτισμένο ουράνιο στη Ρωσία, λαμβάνοντας ισοδύναμο φυσικό ουράνιο.
Συμβιβασμός ή νέα σύγκρουση;
Η τριμερής αυτή φόρμουλα θα μπορούσε θεωρητικά να αποτελέσει διέξοδο, επιτρέποντας σε όλες τις πλευρές να διασώσουν το κύρος τους και να αποφύγουν περαιτέρω κλιμάκωση.
Ωστόσο, υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες για την υλοποίησή της.
Η Τεχεράνη, έχοντας ήδη βιώσει στρατιωτικές επιθέσεις και παρακολουθώντας την τύχη χωρών όπως το Ιράκ του Saddam Hussein και η Λιβύη του Muammar Gaddafi, φαίνεται να καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η πυρηνική αποτροπή αποτελεί τον μόνο αξιόπιστο μηχανισμό ασφάλειας.
Το «μάθημα» της Βόρειας Κορέας
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Βόρεια Κορέα, η οποία, παρά τις κυρώσεις, διατηρεί ισχυρή αποτρεπτική ισχύ.
Αντίστοιχα, πριν την πρόσφατη κλιμάκωση, το Ιράν ακολουθούσε στρατηγική «οριακής πυρηνικής ικανότητας», διατηρώντας τη δυνατότητα ταχείας μετάβασης σε πλήρη οπλοποίηση.
Ωστόσο, οι πρόσφατες επιθέσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις έχουν επιφέρει σοβαρά πλήγματα, ενώ οι υποδομές βρίσκονται υπό συνεχή δορυφορική επιτήρηση, περιορίζοντας τα περιθώρια κινήσεων.
Στρατηγική καθυστέρησης
Υπό αυτές τις συνθήκες, η Τεχεράνη φαίνεται να επιλέγει τη διατήρηση του status quo στα Στενά του Hormuz και την επιμήκυνση των διαπραγματεύσεων, εκτιμώντας ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της.
Το βέβαιο είναι ότι στο εσωτερικό του Ιράν διαμορφώνεται πλέον ευρεία συναίνεση υπέρ της απόκτησης πυρηνικών όπλων — εξέλιξη που, εάν επιβεβαιωθεί, θα αλλάξει ριζικά τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
www.bankingnews.gr
«Πυρηνική συμφωνία-ΙΙ» με τρεις παίκτες
Οι βασικές απαιτήσεις της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ είναι σαφείς: πλήρης εγκατάλειψη από το Ιράν κάθε δυνατότητας ανάπτυξης πυρηνικών όπλων και μέσων μεταφοράς τους.
Αυτό σημαίνει διακοπή του εμπλουτισμού ουρανίου για περίοδο 12 έως 20 ετών, αποσυναρμολόγηση φυγοκεντρητών και μεταφορά στο εξωτερικό των ήδη συσσωρευμένων αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, που εκτιμώνται σε περίπου 440 κιλά με επίπεδο εμπλουτισμού 60%.
Ο Donald Trump φέρεται να απαιτεί το ουράνιο αυτό να παραδοθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες δηλώνουν έτοιμες να αποκαταστήσουν τις εγκαταστάσεις στη Natanz και το Fordo, που έχουν υποστεί ζημιές από αεροπορικές επιδρομές.
Σε περίπτωση που η Τεχεράνη επιχειρήσει να κινηθεί αυτόνομα, Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επανάληψης των επιθέσεων.
Σε αντάλλαγμα, και υπό την προϋπόθεση περιορισμού του πυραυλικού προγράμματος, διακοπής παραγωγής drones και διασφάλισης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz, οι ΗΠΑ εμφανίζονται διατεθειμένες να προχωρήσουν σε σταδιακή άρση των κυρώσεων και αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Η αντίθετη γραμμή της Τεχεράνης
Η ιρανική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά αυτές τις απαιτήσεις. Δεν αποδέχεται την πλήρη καταστροφή της πυρηνικής της υποδομής ούτε τη μόνιμη απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου.
Αντιπροτείνει την αποδυνάμωση των αποθεμάτων σε επίπεδο 20% εντός της επικράτειάς της.
Παράλληλα, η Ισλαμική Δημοκρατία ζητά πλήρη παύση των εχθροπραξιών, αποχώρηση του αμερικανικού στόλου από τα Στενά του Hormuz και άρση όλων των κυρώσεων, διατηρώντας ταυτόχρονα το δικαίωμα επιβολής τελών στα διερχόμενα πλοία.
Οι θέσεις των δύο πλευρών παραμένουν εκ διαμέτρου αντίθετες, ενισχύοντας τα σενάρια περαιτέρω σύγκρουσης.
Ο ρόλος της Μόσχας και η πρόταση Putin
Σε αυτό το αδιέξοδο επιχειρεί να παρέμβει η Μόσχα, προβάλλοντας τον εαυτό της ως διαμεσολαβητή.
Ο Vladimir Putin έχει προτείνει τη μεταφορά του ιρανικού ουρανίου στη Ρωσία, όπου δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς, αλλά ούτε θα καταστραφεί.
Η Ρωσία διαθέτει πλήρη πυρηνικό κύκλο και εμπειρία σε αντίστοιχες επιχειρήσεις, έχοντας στο παρελθόν μεταφέρει πυρηνικά υλικά από χώρες όπως η Σερβία και η Λιβύη.
Μάλιστα, το 2015, στο πλαίσιο της πρώτης πυρηνικής συμφωνίας, το Ιράν είχε ήδη αποστείλει εμπλουτισμένο ουράνιο στη Ρωσία, λαμβάνοντας ισοδύναμο φυσικό ουράνιο.
Συμβιβασμός ή νέα σύγκρουση;
Η τριμερής αυτή φόρμουλα θα μπορούσε θεωρητικά να αποτελέσει διέξοδο, επιτρέποντας σε όλες τις πλευρές να διασώσουν το κύρος τους και να αποφύγουν περαιτέρω κλιμάκωση.
Ωστόσο, υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες για την υλοποίησή της.
Η Τεχεράνη, έχοντας ήδη βιώσει στρατιωτικές επιθέσεις και παρακολουθώντας την τύχη χωρών όπως το Ιράκ του Saddam Hussein και η Λιβύη του Muammar Gaddafi, φαίνεται να καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η πυρηνική αποτροπή αποτελεί τον μόνο αξιόπιστο μηχανισμό ασφάλειας.
Το «μάθημα» της Βόρειας Κορέας
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Βόρεια Κορέα, η οποία, παρά τις κυρώσεις, διατηρεί ισχυρή αποτρεπτική ισχύ.
Αντίστοιχα, πριν την πρόσφατη κλιμάκωση, το Ιράν ακολουθούσε στρατηγική «οριακής πυρηνικής ικανότητας», διατηρώντας τη δυνατότητα ταχείας μετάβασης σε πλήρη οπλοποίηση.
Ωστόσο, οι πρόσφατες επιθέσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις έχουν επιφέρει σοβαρά πλήγματα, ενώ οι υποδομές βρίσκονται υπό συνεχή δορυφορική επιτήρηση, περιορίζοντας τα περιθώρια κινήσεων.
Στρατηγική καθυστέρησης
Υπό αυτές τις συνθήκες, η Τεχεράνη φαίνεται να επιλέγει τη διατήρηση του status quo στα Στενά του Hormuz και την επιμήκυνση των διαπραγματεύσεων, εκτιμώντας ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της.
Το βέβαιο είναι ότι στο εσωτερικό του Ιράν διαμορφώνεται πλέον ευρεία συναίνεση υπέρ της απόκτησης πυρηνικών όπλων — εξέλιξη που, εάν επιβεβαιωθεί, θα αλλάξει ριζικά τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών